Menu

vtn ban02

Κατανόηση και αντιμετώπιση του Θερμικού Stress στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής

Article-2Το θερμικό στρες στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, είναι το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι νοτιοανατολικές χώρες. Αρχίζει να φαίνεται, όταν η θερμοκρασία ξεπερνά τους 28ο C και η σχετική υγρασία το 50%, σε σχέση με το ευνοϊκότερο εύρος θερμοκρασίας για τις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής που είναι, από 5ο Cέως 20ο C και σχετική υγρασία κάτω του 35%. Οι επιπτώσεις του θερμικού στρες είναι ποικίλες, έντονες και δαπανηρές, τόσο για τις αγελάδες όσο και για τον παραγωγό. Προσπάθεια λοιπόν όλων, είναι να αντιμετωπιστούν στο ελάχιστον δυνατόν.

Οι μοσχίδες πλεονεκτούν συγκριτικά με τις πολύτοκες αγελάδες, διότι έχουν την ικανότητα να προσαρμόζονται καλύτερα σε περιόδους θερμικού στρες, λόγω της μεγαλύτερης επιφάνειας σε σχέση με το σωματικό τους βάρος, παράλληλα με την μικρότερη παραγωγή θερμότητας, λόγω της μικρότερης καταναλισκόμενης ποσότητας χονδροειδών ζωοτροφών και των ηπιότερων μεταβολικών δραστηριοτήτων που χρειάζονται για να υποστηρίξουν τα επίπεδα γαλακτοπαραγωγής. Στα υψιπαραγωγικά ζώα οι επιπτώσεις του θερμικού στρες είναι πιο εμφανείς από ότι στα χαμηλοπαραγωγικά ζώα.

Πρωταρχικό σήμα του θερμικού στρες, είναι η εκούσια μείωση της καταναλισκόμενης ποσότητας τροφής, η οποία μπορεί να πλησιάσει το 40%, σε περιπτώσεις έντονου και διαρκούς στρες. Η κύρια αιτία που ωθεί τα ζώα να μειώσουν την λήψη τροφής, είναι η αποφυγή παραγωγής θερμότητας, αλλά και η μειωμένη όρεξη που προκαλείται στο ζώο. Ως εκ τούτου, η αγελάδα καλείται να αντιμετωπίσει διπλό ενεργειακό χτύπημα, πρώτο, ώστε να διατηρηθεί η ομοιοθερμία του ζώου και δεύτερο για να καλυφθεί η απαιτούμενη ενέργεια που λαμβάνει το ζώο, λόγω της χαμηλότερης κατανάλωσης τροφής. Άλλο σημάδι είναι η παρατεταμένη ορθοστασία όπου σκοπό έχει να εντείνεται ο ρυθμός απώλειας θερμότητας λόγω της μεγαλύτερης εκτεθειμένης επιφάνειας.  Επίσης, χαρακτηρίστηκα σημάδια του θερμικού στρες είναι ο έντονος ρυθμός αναπνοής (περισσότερες από 80 ανάσες ανά λεπτό), σε συνδυασμό με την σιαλόρροια και την ληθαργική συμπεριφορά.

Tο μέγιστο της παραγόμενης θερμότητας, εμφανίζεται τρεις με τέσσερις ώρες μετά την κατανάλωση της τροφής και αυτό φυσικά εξαρτάται από την ποσότητα της καταναλισκόμενης τροφής. Για παράδειγμα, αν μια αγελάδα ταϊστεί στις 5 π.μ. θα επιτρέψει στην αγελάδα, η παραγωγή θερμότητας λόγω της πέψης της τροφής να είναι σε καθοδική πορεία πέντε ώρες μετά την λήψη τροφής, όταν δηλαδή η θερμοκρασία θα είναι στα υψηλότερα επίπεδα και με αυτό τον τρόπο θα αποφεύγεται να συμπίπτει το μέγιστο της παραγόμενης θερμότητας, με το μέγιστο της θερμοκρασίας περιβάλλοντος.

Επίσης, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα τα γαλακτοπαραγωγά ζώα που περνούν από έντονο θερμικό στρες, εκδήλωσης διαφόρων μορφών οξεώσεων, διότι τα ζώα αυτά παρουσιάζουν χαμηλότερη τιμή pΗ και μειωμένη δραστηριότητα των μικροοργανισμών, στην μεγάλη κοιλία, ταυτόχρονα με το μειωμένο ρυθμό συσπάσεων του στομάχου κατά 50%, όπως και της χαμηλότερης χωνευτικής ικανότητας του ζώου. Καθώς ο ρυθμός αναπνοής των ζώων εντείνεται, περισσότερο από 80 ανάσες ανά λεπτό, το διοξείδιο του άνθρακα αποβάλλεται από τους πνεύμονες με μεγαλύτερο ρυθμό από αυτό που παράγεται.  Αποτέλεσμα αυτού, είναι να μειωθεί σημαντικά η συγκέντρωση του CΟ2 στο αίμα. Έτσι, το ζώο στην προσπάθεια του να διατηρήσει την συγκέντρωση του CΟ2, μέσω των διττανθρακικών ιόντων (HCO3), οι νεφροί εκκρίνουν περισσότερα διττανθρακικά ιόντα. Η μειωμένη συγκέντρωση του CO2 από τους πνεύμονες και μεγάλη απώλεια των διττανθρακικών που φεύγουν με την ουρία, έχει σαν αποτέλεσμα η συγκέντρωση των ιόντων αυτών να πέφτει περισσότερο παρά την εντονότερη παραγωγή από τους νεφρούς και το pH  στη μεγάλη κοιλία γίνετε περισσότερο όξινο. Αυτή η πτώση, με την σειρά της μειώνει ακόμα περισσότερο την συγκέντρωση των διττανθρακικών στο σάλιο, με αποτέλεσμα να μειώνεται η χωνευτική ικανότητα της μεγάλης κοιλίας και να αυξάνεται ο κίνδυνος για οξέωση. Ένας άλλος παράγοντας που αυξάνει τον κίνδυνο οξέωσης στις αγελάδες είναι ότι οι αγελάδες προτιμούν να καταναλώνουν περισσότερες συμπυκνωμένες ζωοτροφές και λιγότερες χονδροειδής ζωοτροφές, διότι η κατανάλωση χονδροειδών ζωοτροφών έχει ως αποτέλεσμα να παράγεται περισσότερη θερμότητα έναντι της κατανάλωσης συμπυκνωμένων ζωοτροφών και για αυτό τον λόγω τα ζώα αρέσκονται στο να καταναλώνουν περισσότερη συμπυκνωμένη ζωοτροφή.

Παρέχοντας ένα «καλό» TMR, μειώνεται αισθητά η δυνατότητα της επιλογής της τροφής των ζώων, περιορίζοντας με αυτόν τον τρόπο την πιθανότητα εκδήλωσης οξέωσης. Κατά τους θερμούς καλοκαιρινούς μήνες, συνιστάται τα ζώα να έχουν στη διάθεση τους όσο το δυνατόν γίνεται περισσότερα και μικρότερα γεύματα ώστε να αποφεύγετε η υπερβολική παραγωγή θερμότητας ταυτόχρονα με την χορήγηση συνεχώς φρέσκιας τροφή. Ακόμα ο διάδρομος τροφοδοσίας, πρέπει να είναι σκιασμένος καθ’ όλη την διάρκεια της ημέρας ώστε να είναι πιο άνετη η κατανάλωση τροφής και να μειώνεται κατά πολύ το συχνό φαινόμενο του «ανάματος» της τροφής που προκαλείται από την συνεχόμενη έκθεση της τροφής στην ηλιακή ακτινοβολίας. Επιπλέον, η τακτική ώθηση της τροφής διευκολύνει τα ζώα να καταναλώσουν περισσότερη τροφής, ενδείκνυται η ώθηση της τροφής να γίνεται 6-8 φορές την ημέρα. Η παροχή αέρα τόσο στο χώρο ανάπαυσης όσο και στο χώρο τροφοδοσίας παράλληλα με τον περιοδικό ψεκασμό νερού και ο επαρκής χώρος για να τρώνε όλα τα ζώα ταυτόχρονα συγκαταλέγονται στις αποτελεσματικές μεθόδους αντιμετώπισης του θερμικού στρες. Επίσης, ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται και στην καταπολέμηση των μυγών και εντόμων, τα οποία δυσχεραίνουν την άνεση του ζώου.

Χωρίς ερώτηση, το νερό είναι το κυριότερο διατροφικό προϊόν καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου και ειδικά σε περιόδους έντονων θερμών μηνών. Η αγελάδα τους καλοκαιρινούς μήνες μπορεί να καταναλώσει μέχρι και 130 λίτρα νερού την ημέρα έναντι των χειμερινών μηνών που είναι περί τα 70 λίτρα, το οποίο λειτουργεί, ως σύστημα ψύξης των αγελάδων. Επιπλέον, οι αγελάδες επιχειρούν απώλεια νερού μέσω των πνευμόνων και του δέρματος ώστε να ρίξουν την θερμοκρασία του σώματος. Η αγελάδα θα πρέπει να έχει συνεχώς στη διάθεση της κρύο, καθαρό και άφθονο νερό, η οποία είναι μια απλή αλλά σημαντικότατη πρακτική. Οι ποτίστρες, θα πρέπει να καθαρίζονται ανελλιπώς καθημερινά (ρουτίνα) και ο λόγος είναι ότι τα φύκι και οι οργανισμοί του νερού αναπτύσσονται εντονότατα σε υψηλές θερμοκρασίες περιβάλλοντος, θα πρέπει να γίνεται κάθε έξι μήνες μικροβιακός έλεγχος και  εφόσον χρειαστεί να γίνει χλωρίωση του νερού. Εξίσου σημαντική, είναι και η επιλογή θέσης της ποτίστρας, διότι διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ποσότητα κατανάλωσης τόσο της τροφής όσο και του νερού. Οι ποτίστρες πρέπει να διατηρούνται σε σκιά δίπλα από το φαγητό, ώστε να έχουν εύκολη και γρήγορη πρόσβαση, διότι αν η αγελάδα είναι μεταξύ των επιλογών να σηκωθεί να περπατήσει μέσα στον ήλιο για να πιεί νερό ή να μείνει διψασμένη στη σκιά, αυτή φυσιολογικά θα επιλέξει να μείνει στην σκιά, έστω και διψασμένη. Για κάθε 15 αγελάδες χρειάζεται 0,6mμέτωπο ποτίστρων, δηλαδή για 100 αγελάδες αναλογεί 4m μέτωπο ποτίστρων.

Κύριο ρόλο στην αντιμετώπιση του θερμικού στρες διαδραματίζει η σωστή διατροφή. Πιο συγκεκριμένα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ζωοτροφές με υψηλότερη βιολογική αξία ή πιο εύπεπτες ζωοτροφές (35-40%), όπως για παράδειγμα το σογιάλευρο και η γλουτένη αραβοσίτου, όπως και ζωοτροφές με περισσότερο bypassλίπος και πρωτεϊνη (πράσινη χλόη, μηδική, βαμβακόσπορος κ.α.). Κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών θα πρέπει να χρησιμοποιούνται οι καλύτερες ποιοτικά χονδροειδής ζωοτροφές.

Επιπλέον, η προσθήκη των λιπαρών οξέων (λίπους) είναι ιδανικό συμπλήρωμα κατά την διάρκεια των μηνών αυτών,  διότι τα λίπη μπορούν να χρησιμοποιηθούν με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα για την γαλακτοπαραγωγή παράγοντας λιγότερη θερμότητα από τα θρεπτικά συστατικά, όπως το άμυλο και τις ινώδεις ουσίες. Ένας ακόμα παράγοντας ο οποίος ενισχύει αυτά είναι ότι η προσθήκη φυτικού λίπους στα σιτηρέσια, βοηθά στην άμεση σύνθεση του λίπους του γάλακτος και το λίπος του σώματος παράγεται απευθείας, έτσι οι ιστοί συμπεριλαμβανομένων και του μαστικού αδένα δεν χρειάζονται να συνθέτουν το λίπος από το οξικό και βουτυρικό οξύ. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί ότι η προσθήκη λιπαρών ουσιών θα πρέπει να γίνει προσεχτικά ελέγχοντας όλα τα ενδεχόμενα, όπως για παράδειγμα ο αριθμός, η φάση της γαλακτικής περιόδου και τα πιθανά κρούσματα οξεώσεων στους θερινούς μήνες.

Αναφορικά με τα ιχνοστοιχεία και τους μικροοργανισμούς που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο το καλοκαίρι είναι το κάλιο, το νάτριο, το μαγνήσιο και οι ζύμες. Το κάλιο χάνεται λόγω της μεγάλης εφίδρωσης και έντονης αναπνοής, συνάμα με την μειωμένη ικανότητα λήψης της τροφής άρα και μικρότερη λήψη καλίου, επίσης το νάτριο αποβάλλεται με αυξημένους ρυθμούς μέσω της ουρίας. Ο σκοπός της προσθήκης του μαγνησίου πέραν της  κάλυψη των αναγκών σε μαγνήσιο είναι να ενισχύει την χωνευτική ικανότητα του ζώου. Περαιτέρω, οι ζύμες με την σειρά τους ενισχύουν την ικανότητα λειτουργίας και πολλαπλασιασμού των μικροοργανισμών της μεγάλης κοιλίας, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό ενεργά στην αποτελεσματικότερη πέψη των κυτταρικών τοιχωμάτων των χονδροειδών ζωοτροφών. Τέλος η σόδα διαδραματίζει διπλό ρόλο κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, αφενός ως ρυθμιστής της οξύτητας της μεγάλης κοιλίας  αφετέρου ως δότης νατρίου.

Περιληπτικά,  οι αγελάδες γαλακτοπαραγωγής βιώνουν σημαντικά τις επιπτώσεις της θερμικής καταπόνησης όταν η θερμοκρασία περιβάλλοντος ξεπεράσει του 28οC και σχετική υγρασία άνω του 50%. Οι επιπτώσεις είναι εμφανές στην μείωση της λήψης τροφής, στην γαλακτοπαραγωγής, στην χημική σύσταση του γάλακτος, στην μειωμένης αναπαραγωγικής ικανότητας και στις μεταβολικές νόσους. Για την αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού, θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στην διατροφή (αύξηση πυκνότητας, ενίσχυση βιταμινών-ιχνοστοιχείων-αλάτων, χρήση buffer, ζύμες, νιασίνη, χολίνη), στον έλεγχος της υγρασίας του TMR για αποφυγή πιθανού «ανάματος» της τροφής,  έλεγχος οσμής, καλό τεμαχισμός τροφής, πιο συχνά ταΐσματα για να έχουν στην διάθεση τους όσο το δυνατό πιο φρέσκα τροφή, βελτίωση της γεύσης της τροφής (μελάσα, συντηρητικά, αιθέριά έλαια, προπυλενική γλυκόλη),  και προσθήκη οριακών αμινοξέων (λυσίνη-μεθειονίνη σε προστατευμένη μορφή), όπου σκοπός όλων αυτών των στρατηγικών είναι η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση  των επιπτώσεων του θερμικού στρες.

Για περισσότερες πληροφορίες, απευθυνθείτε στο Τεχνικό Προσωπικό του Τμήματος Μηρυκαστικών της Εταιρείας μας:

Γιάννης Ξυπολέας, τηλ. 99598093 / Λένος Γιασουμής, τηλ. 99343820